{"id":4074,"date":"2024-11-08T16:26:17","date_gmt":"2024-11-08T16:26:17","guid":{"rendered":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/?p=4074"},"modified":"2024-11-08T16:26:17","modified_gmt":"2024-11-08T16:26:17","slug":"xabze-notlari","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/xabze-notlari\/","title":{"rendered":"XABZE NOTLARI"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Haz\u0131rlayan: ShuZago

Adige xabze, \u00c7erkes k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve ya\u015fam d\u00fczeninin temel ta\u015f\u0131d\u0131 desek yan\u0131lmay\u0131z. xabzeler s\u00f6zl\u00fc toplumsal kurallard\u0131. Bu s\u00f6zl\u00fc kurallar devaml\u0131 olarak \u00e7a\u011fa ve zamana uydurularak de\u011fi\u015ftirilirdi.

+ Evinize, b\u00fcronuza konuk geldi\u011finde onu apartman giri\u015finde kar\u015f\u0131lamal\u0131s\u0131n\u0131z. Konu\u011funuzu alaca\u011f\u0131n\u0131z odaya kadar (sizden ya\u015f\u00e7a b\u00fcy\u00fck olsa da) onun \u00f6n\u00fcnde giderek yol g\u00f6stermelisiniz.

+ Herhangi bir kapal\u0131 mekana veya odaya girdi\u011finizde ba\u015fk\u00f6\u015feye do\u011fru y\u00f6nelmemek gerekir. Ortam\u0131n ya\u015f durumuna g\u00f6re, g\u00f6sterilen yere oturmak en do\u011frusu. Atalar\u0131m\u0131z ne demi\u015fler; \u201cs\u0131pl\u0131\u011f\u0131 d\u0131s,gups\u0131sey p\u0131sale\u201d, bak\u0131narak otur d\u00fc\u015f\u00fcnerek konu\u015f\u201d. (M\u00fczeyyen Kip)

+ Bulundu\u011funuz ortamda sizden k\u00fc\u00e7\u00fcklerde olsa ayak ayak \u00fcst\u00fcne atmamal\u0131s\u0131n\u0131z.

+ Selamla\u015f\u0131rken ya\u015f\u00e7a b\u00fcy\u00fckler ellerini uzatmadan el uzatmamak gerekir. Uzat\u0131lan eli iki elle s\u0131k\u0131ca kavray\u0131p daha \u00e7ok ba\u015f\u0131n\u0131zla selamlar gibi \u00e7ok hafif e\u011filmek gerekir.

+ B\u00fcy\u00fcklerin elini \u00f6pmek ve a\u015f\u0131r\u0131 e\u011filmek haynapedir.

+ Selamlan\u0131l\u0131rken ya\u015f\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olanlar\u0131n \u201c\u2018Nas\u0131ls\u0131n\u201d sorusuna (erkek ise) \u201ciyiyim, siz nas\u0131ls\u0131n\u0131z v.s gibi bir cevap verilmez \u201cJ\u0131jhamaxo wukh\u201d (ya\u015f\u0131n u\u011furlu, ayd\u0131n olsun) denir. E\u011fer bayansa; ayn\u0131 kural ge\u00e7erlidir fakat ard\u0131ndan sizde ona \u201csiz nas\u0131ls\u0131n\u0131z\u201d diye sorabilirsiniz.

+ Evinize gelen konu\u011funuz o muhitte ya\u015fam\u0131yorsa o muhitte ne gibi bir i\u015fi bulundu\u011funun (neden geldi\u011finin) sorulmamas\u0131 sorgulanmamas\u0131 gerekir.

+ Konuk ise; ev sahibinin kendisini ona g\u00f6re haz\u0131rlamas\u0131 i\u00e7in kalacak veya gidecek oldu\u011funu bir \u015fekilde belirtmek zorundad\u0131r. Eskiden \u00c7erkes
evlerindeki ask\u0131l\u0131klarda kam\u00e7\u0131 as\u0131l\u0131rken kam\u00e7\u0131n\u0131n ucu evin d\u0131\u015f\u0131na do\u011fru bakar halde as\u0131ld\u0131ysa; konuk fazla kalmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. E\u011fer ki kam\u00e7\u0131n\u0131n ucu i\u00e7eri d\u00f6n\u00fckse konuk bir s\u00fcreli\u011fine kalacakt\u0131r. Ev sahibi buna g\u00f6re kendini haz\u0131rlar.

+ Konu\u011funuzla beraber yemek yerken ondan \u00f6nce sofradan kalkmak hatta oturdu\u011fu halde yeme i\u015fini kesmek haynapedir.

+ D\u00fc\u011f\u00fcnlerde \u201cXedze\u201d (D\u00fc\u011f\u00fcn sahibine destek i\u00e7in toplanan para) toplant\u0131s\u0131nda verilecek miktar\u0131 thamade belirler, iyi niyetle de olsa bu
miktar\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kmak yak\u0131\u015f\u0131k almaz. Ayr\u0131ca yine iyi niyetle de olsa yaz\u0131lan listede ad\u0131n\u0131 yazd\u0131rmamak yanl\u0131\u015f olur, bu toplant\u0131n\u0131n esas amac\u0131 sosyal dayan\u0131\u015fma ve motivasyondur, her bireyin iyi niyetinin ve deste\u011finin belgesi o listedir.

+ Cenaze evinde selamla\u015f\u0131lmaz, beraber gitti\u011finiz grubun thamadesi grup ad\u0131na selam\u0131 ve taziyeyi verir. Selamla\u015f\u0131lmamas\u0131 konusu daha \u00e7ok genel ili\u015fkiler dolay\u0131s\u0131yla cenazeye kat\u0131lanlar i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Yak\u0131nl\u0131k ve ahbapl\u0131k derecesine g\u00f6re yine selamla\u015f\u0131lmadan (tokala\u015f\u0131lmadan) ba\u015f ba\u015fa taziye verilir. Zaten \u00c7erkesler\u2019 de akrabal\u0131k ili\u015fkileri geni\u015f\u00e7e tutuldu\u011fu i\u00e7in bir \u00e7ok
insan kendini cenaze sahibi olarak sayar ve taziyede bulunmaz, yasa ortak olur.

+ At \u00fczerinde giderken kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 birbirine rastlayan iki ki\u015fiden, gen\u00e7 olan\u0131 ya\u015fl\u0131 olan\u0131n istikametine d\u00f6ner, sol taraf\u0131ndan biraz gerisinden takip eder. Ya\u015fl\u0131 olan, gen\u00e7 olana bir iste\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtinceye kadar gen\u00e7 olan\u0131 yan\u0131nda gelir. Ya\u015fl\u0131 olan\u0131 izin verince kendi istikametine d\u00f6nebilir. Bu durum yerle\u015fim b\u00f6lgesi i\u00e7indeki insanlar taraf\u0131ndan de\u011fil de o b\u00f6lgeden birbirine d\u0131\u015far\u0131da rastlayan insanlar i\u00e7in ge\u00e7erlidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bunu tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z insanlarla, otogarlarda muhitimiz d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fehirlerde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda uygulayabiliriz.

+ Adigelerde bayan erkek birlikte nas\u0131l y\u00fcr\u00fcr? Erkek e\u015fi d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm bayanlar\u0131 sa\u011f\u0131na al\u0131r. Kendi k\u0131zlar\u0131 da sa\u011fdad\u0131r. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda daha uzaktan bayan ile olan ili\u015fkisini anlars\u0131n\u0131z. Bu konu\u015fman\u0131z\u0131, ilginizi, ilginizi g\u00f6sterme \u00fcslubunu se\u00e7menize yard\u0131mc\u0131 olur. (Necdet Hatam)

+ Adigeler \u00fc\u00e7 ki\u015fi oldu\u011funda ku\u0131p (grup) olmaktad\u0131r. \u0130ki ki\u015fi ise b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn sa\u011fda olaca\u011f\u0131 ve \u00fc\u00e7 ki\u015filik gruplarda en ya\u015fl\u0131n\u0131n ya da thamadenin ortada olaca\u011f\u0131 da hemen her k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00fczerinde anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 gelenek. Ancak thamadenin sa\u011f\u0131nda iki numaran\u0131n m\u0131 \u00fc\u00e7 numaran\u0131n m\u0131 olaca\u011f\u0131 konusunda di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 san\u0131yorum. Adigeler de iki numara thamadenin solundad\u0131r, \u00fc\u00e7 numara da sa\u011f\u0131ndad\u0131r. Genelde sa\u011f taraf \u00f6nemsendi\u011fine g\u00f6re iki numaran\u0131n solda olmas\u0131nda da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeden anla\u015f\u0131lmayacak bir incelik vard\u0131r. Bu s\u0131ralamada ku\u0131p\u0131n en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc herhangi bir g\u00f6revle ku\u0131pten ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda s\u0131ralama i\u00e7in yeniden yer de\u011fi\u015fikli\u011fini gerektirmeyecektir. \u00dc\u00e7 numaran\u0131n solda yerle\u015fti\u011fi durumlarda g\u00f6revle ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda thamadenin sa\u011fda kalmas\u0131 i\u00e7in yer de\u011fi\u015fikli\u011fi gerekecektir. (Necdet Hatam)

+ Di\u011fer halklardan farkl\u0131 olarak Ad\u0131gelerde yolda veya caddede y\u00fcr\u00fcrken beraber olan ki\u015filerin ya\u015f\u0131, cinsiyet ve say\u0131lar\u0131na g\u00f6re bir d\u00fczen i\u00e7inde olmalar\u0131 gerekir. Bu sayede kar\u015f\u0131dan gelen grubun i\u00e7indeki ki\u015filerin kim oldu\u011fu neyi temsil etti\u011fi kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r.
(\u00c7ev: Muzaffer Kalkan \u00c7urm\u0131t)

+ \u0130ster yaya ister atl\u0131 ister arabada olsun ya\u015fl\u0131 olan (thamade) daima sa\u011f tarafta, gen\u00e7 olan sol tarafta olur. Gen\u00e7 bir ad\u0131m kadar geriden gider (y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f halindeyken).
(\u00c7ev: Muzaffer Kalkan \u00c7urm\u0131t)

+ Bir kad\u0131n bir erkek beraber y\u00fcr\u00fcyorlarsa kad\u0131n daima sa\u011f tarafta olur. Bir baba balig olmam\u0131\u015f k\u0131z\u0131yla beraber y\u00fcr\u00fcse bile ona sa\u011f taraf\u0131 vermek zorundad\u0131r. Bir erkek han\u0131m\u0131yla beraber y\u00fcr\u00fcyorsa han\u0131m\u0131 kocas\u0131n\u0131n solunda yer al\u0131r. Bir erkek k\u0131z karde\u015fi veya annesi ile y\u00fcr\u00fcrse onlar her zaman sa\u011f tarafta yer al\u0131r. Bunun faydas\u0131 ise, kar\u015f\u0131dan g\u00f6renlerin gelenlerin kar\u0131-koca m\u0131, akraba m\u0131 oldu\u011funu hemen anlamalar\u0131d\u0131r.
(\u00c7ev: Muzaffer Kalkan \u00c7urm\u0131t)

+ \u0130ki erkek bir bayan beraber y\u00fcr\u00fcyorlarsa, bayan\u0131n ya\u015f\u0131 ne olursa olsun daima ortada yer al\u0131r. Ya\u015f\u00e7a b\u00fcy\u00fck olan erkek sol tarafta gen\u00e7 olan erkek sa\u011f tarafta yer al\u0131r. B\u00f6ylece, gen\u00e7 adam herhangi bir \u015fekilde yanlar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131r veya bir g\u00f6rev i\u00e7in bir yere giderse, kad\u0131n\u0131n yine sa\u011f tarafta yer almas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f olur. Birden fazla bayan olursa yine ortada ya\u015flar\u0131na g\u00f6re bir d\u00fczen i\u00e7inde yer al\u0131rlar, erkekler yukar\u0131da izah etti\u011fimiz gibi yanlarda yer al\u0131r.
(\u00c7ev: Muzaffer Kalkan \u00c7urm\u0131t)

+ \u00dc\u00e7 erkek beraber gidiyorlarsa en ya\u015fl\u0131s\u0131 ortada, orta ya\u015f olan solda en genci de sa\u011fda yer al\u0131r. En gen\u00e7 olana bir g\u00f6rev verilir gruptan ayr\u0131l\u0131rsa en ya\u015fl\u0131 olan yine sa\u011fda kal\u0131r ve d\u00fczen bozulmam\u0131\u015f olur.
(\u00c7ev: Muzaffer Kalkan \u00c7urm\u0131t)

+ \u0130ki kad\u0131n bir erkek beraber gidiyorsa (\u00e7ocuk da olsa) erkek ortada olur. Kad\u0131n\u0131n biri erke\u011fin annesi ise anne ortada erkek solda olur.
(\u00c7ev: Muzaffer Kalkan \u00c7urm\u0131t)

+ Adigelerin her vesile ile yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131lar, gen\u00e7lerin kendilerini g\u00f6stermesi ve kabiliyetlerini sergilemesi i\u00e7in birer f\u0131rsatt\u0131r. B\u00f6yle ortam i\u00e7inde birbirinden ho\u015flanan gen\u00e7 k\u0131z ve erkekler sanki evleneceklermi\u015f gibi birbirlerine iltifat ve g\u00fczel s\u00f6zlerde bulunurlar. Ortam i\u00e7inde s\u00f6zl\u00fc \u015fakalar yaparlar. Bazen ayn\u0131 k\u0131za bir ka\u00e7 gen\u00e7 birlikte iltifat ederek muhabbetti art\u0131r\u0131rlar. K\u0131zlar da gen\u00e7lerin bu iltifatlar\u0131na uygun kar\u015f\u0131l\u0131klar verirler. \u0130ltifatlarla birlikte yap\u0131lan t\u00fcm s\u00f6zl\u00fc \u015fakalara Adige Wor\u015fer denmektedir. Wor\u015fer i\u015fin gayri ciddi boyutudur. O toplulukla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Wor\u015fer o anda gayri ciddi gibi g\u00f6r\u00fcnse de bu kanaat yan\u0131lt\u0131c\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn e\u011flence ve \u015fakalar birtak\u0131m yapt\u0131r\u0131mlara sahip olan xhabzenin kesin kurallar\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Geli\u015fig\u00fczel bir bi\u00e7imde Wor\u015fer yap\u0131lamaz. Sayg\u0131s\u0131zl\u0131k yapmak kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ki\u015fiyi en ufak bir \u015fekilde rencide etmek yasakt\u0131r. Wor\u015fer ile ba\u015flay\u0131p daha sonra da devam eden ka\u015fenliklerde de birisi \u015faka di\u011feri ise ciddi ka\u015fenliktir. \u015eaka ka\u015fenliklerde ki\u015filer ciddi olmasalar dahi s\u0131rf o toplulukta ya da ilerdeki kar\u015f\u0131la\u015fmalara mahsus olarak ka\u015fen olabilirler. Burada ama\u00e7 xhabze kurallar\u0131 i\u00e7inde e\u011flenmek, birbirlerini tan\u0131mak bunu yaparken de ho\u015f vakit ge\u00e7irmektir. \u015eaka ka\u015fenli\u011finde k\u0131z ve erkek birbirlerine sanki evleneceklermi\u015f gibi birbirlerine g\u00fczel \u00f6v\u00fcc\u00fc s\u00f6zler s\u00f6ylerler. Adige wor\u015fer ile ba\u015flay\u0131p ciddi ka\u015fenlik sonucu Pseluh\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp evlenenlerin say\u0131s\u0131 da az de\u011fildir.

+ Adigeler bir k\u00f6yden bir k\u00f6ye gelin almaya giderken k\u00f6yden \u00e7\u0131k\u0131\u015flarda m\u00fczik (m\u0131z\u0131ka, akordeon) \u00e7al\u0131n\u0131r. Fakat gelinin k\u00f6y\u00fcne yeti\u015ftikten sonra m\u00fczik (m\u0131z\u0131ka, akordeon) sesi durdurulur. \u00c7\u00fcnk\u00fc o k\u00f6yde daha \u00f6nce haberi al\u0131namam\u0131\u015f olumsuz bir \u015fey ya\u015fanm\u0131\u015f olabilir. Bu nedenle d\u00fc\u011f\u00fcn alay\u0131, d\u00fc\u011f\u00fcn sahibinin evinin \u00f6n\u00fcne \u015famatal\u0131 bir \u015fekilde yakla\u015f\u0131lmas\u0131, inilmesi uygun g\u00f6r\u00fclmez. (M\u00fczeyyen Kip)

+ Bir \u00e7ocuk 4-5 ya\u015flar\u0131na geldi\u011finde eline b\u00f6rek, ekmek gibi bir \u015fey verilir di\u011fer \u00e7ocuklardan onu almalar\u0131 istenir. Ekmek verilen \u00e7ocuk vermemek i\u00e7in ne kadar direnirse o kadar sa\u011flam ve m\u00fccadeleci olaca\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r. Bu onun hakk\u0131n\u0131 vermemek i\u00e7in g\u00f6stermesi gereken mukavemeti \u00f6l\u00e7mek ve buna al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131l\u0131r.

+ A\u011f\u0131r yaral\u0131 veya hastay\u0131 uyutmamak i\u00e7in hastan\u0131n yatt\u0131\u011f\u0131 evde kap
kacakla g\u00fcr\u00fclt\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r, hatta k\u00f6y\u00fcn gen\u00e7leri toplan\u0131r \u201cdJep\u015fhe-\u00c7ap\u015f\u0131\u201d d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yap\u0131l\u0131rd\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu uyutmama olay\u0131 t\u0131bben a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f yaral\u0131n\u0131n uyumas\u0131n\u0131n metabolizman\u0131n direncini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ortaya koyulmu\u015ftur.

+ Ayn\u0131 yerle\u015fim b\u00f6lgesindeki iki s\u00fclale aras\u0131nda uzla\u015ft\u0131r\u0131lamayacak kadar derin bir husumet varsa \u201cwunefedj\u201d thamade \u00f6nderli\u011findeki ya\u015fl\u0131lar\u0131n belirleyece\u011fi bir de\u011fer kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u201cma\u011fdur eden\u201d olarak belirlenen taraf arazilerini ve mallar\u0131n\u0131 \u201cma\u011fdur edilen\u201d tarafa b\u0131rak\u0131p hicret eder.

+ Heredot\u2019 un notuna g\u00f6re Serakya\u2019da Traus kolu ve Seltler\u2019de \u00e7ocuk do\u011fdu\u011fu zaman ebeveyni onun ba\u015f\u0131na toplan\u0131rlar ve ya\u015fant\u0131s\u0131 boyunca onun ge\u00e7irece\u011fi anlar\u0131, insanca tabiatlar\u0131n\u0131, kaderi \u00fczerine can s\u0131kacak durum ve nedenleri sererler ve inleyerek, a\u011flarlard\u0131. E\u011fer biri \u00f6l\u00fcrse onu ne\u015fe i\u00e7inde yere koyarlar sevin\u00e7le ba\u015f\u0131nda dururlard\u0131. Bu gelenek hala Kafkasya\u2019da vard\u0131r. (Prof. Aytek Namitok, Folklorumuz ve \u00d6tesi)

+ Bu gelenek zamanla form de\u011fi\u015ftirmi\u015f yeni do\u011fan \u00e7ocu\u011fun baht\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde; aile yak\u0131n\u0131 olan b\u00fcy\u00fcklerin yapt\u0131\u011f\u0131 \u201chuakho\u201d (iyi dilekte bulunmak, methiye, te\u015fvik edici konu\u015fma) ile k\u0131ymetlendirilen bir te\u015frifat toplant\u0131s\u0131 halini alm\u0131\u015ft\u0131r.

+ Yak\u0131n tarihlere kadar uygulanan do\u011fum sonras\u0131 merasimlerde \u201cgu\u015fexepxe\u201d (Be\u015fik ba\u011flama) en \u00f6nemli yeri olanlardan biriydi \u00e7ocuk sahibi ailenin verdi\u011fi davetle t\u00fcm k\u00f6y toplan\u0131rd\u0131, kad\u0131nlar hediye getirir b\u00fcy\u00fckanneye tebriklerini bildirirlerdi. Gelinin odas\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan be\u015fikte, gelinin baba oca\u011f\u0131ndan getirdi\u011fi bir hediye olur ve bu kaynanaya yani b\u00fcy\u00fckanneye verilirdi. Gen\u00e7ler ise k\u0131zl\u0131 erkekli e\u011flencelerle bir yerde toplan\u0131rd\u0131 sal\u0131ncak haz\u0131rlay\u0131p odan\u0131n ortas\u0131nda sallan\u0131l\u0131r, tavana as\u0131lan ya\u011fl\u0131 ipe t\u0131rmanarak, tavana ili\u015ftirilmi\u015f para kesesini di\u015fleriyle almak i\u00e7in m\u00fccadele ederlerdi. Yemek ikram edilirdi.

+ D\u00fc\u011f\u00fcnlerde damat saklan\u0131r ve ortal\u0131kta g\u00f6r\u00fcnmezdi. Hele bir b\u00fcy\u00fc\u011fe
g\u00f6r\u00fcnmek daha k\u00f6t\u00fcyd\u00fc. D\u00fc\u011f\u00fcnden belli bir s\u00fcre sonra \u201c\u015fawoyishij\u201d (damat getirme, \u00e7a\u011f\u0131rma) yap\u0131l\u0131rd\u0131. Burada sanki damat bir su\u00e7u oldu\u011fu i\u00e7in saklanm\u0131\u015f gibi bir ince ironik bir dille formalite icab\u0131 ona seslenilirdi \u201cgel evlad\u0131m, geri d\u00f6n ne yapt\u0131ysan affettik, ekinin tarlada yan\u0131yor, otun kuruyor\u201d v.s gibisinden diye seslenilir damad\u0131n art\u0131k evine d\u00f6nebilece\u011fi vurgulan\u0131rd\u0131.

+ \u0130slamiyet\u2019in yay\u0131lmas\u0131yla tamamen unutulan \u201cThashue Wuic\u201d (B\u00fcy\u00fck Tanr\u0131\u2019ya Wuig) den bahsedilir, gelin art\u0131k ya\u015fayaca\u011f\u0131 evin s\u0131n\u0131rlar\u0131na girdi\u011fi anda ba\u015flat\u0131lan ve evin \u00e7evrili avlusunda ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu wuicin Uzunyayla tarihinde bilinen tek \u00f6rne\u011fi Mereymkul Jam\u0131rze\u2019nin gen\u00e7lik co\u015fkusuyla arkada\u015flar\u0131n\u0131 ikna ederek yapt\u0131rmas\u0131yla g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunun ya\u015fl\u0131lar taraf\u0131ndan \u00e7ok tepki ald\u0131\u011f\u0131 hala anlat\u0131l\u0131r. Olay muhtemelen 1925-1930 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bir tarihte ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.

+ \u00c7erkes d\u00fc\u011f\u00fcnlerde damad\u0131n, d\u00fc\u011f\u00fcnden bir-iki g\u00fcn \u00f6ncesinden ortal\u0131kta g\u00f6r\u00fcnmesi pek ho\u015f kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131ndan, kendisine en yak\u0131n buldu\u011fu bir arkada\u015f\u0131n\u0131n evinde misafir edilirdi. D\u00fc\u011f\u00fcnc\u00fcler gelini eve getirdikten sonra damad\u0131n yak\u0131n arkada\u015flar\u0131ndan bir grup (k\u0131zl\u0131-erkekli) damad\u0131 ve oradaki (olu\u015fturulan heyeti) arkada\u015flar\u0131n\u0131 ziyarete giderler.

Tabi bu haber damad\u0131n kald\u0131\u011f\u0131 eve bir \u015fekilde ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Onlarda gelecek misafirlere kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 beklerler. Bu arada damat evindeki gen\u00e7ler g\u00fcn\u00fcn muhabbetine, ortam\u0131n e\u011flencesinin g\u00fczel ge\u00e7mesi i\u00e7in gelecek misafir grup i\u00e7in baz\u0131 kurnazl\u0131klar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Odadaki minderlerin alt\u0131na \u00e7e\u015fitli aletler (b\u0131\u00e7ak, kama v.b) yerle\u015ftirilir. Gelen misafirlerin i\u00e7inde en g\u00fcvendikleri \u00f6zellikle de thamade k\u0131z\u0131 faka d\u00fc\u015f\u00fcrmek isterler. Tabi gelen misafirlerde bu adeti bildikleri i\u00e7in uyan\u0131k davran\u0131p otururken sa\u011f\u0131n\u0131-solunu kontrol eder herhangi bir \u015fey bulmas\u0131 halinde hemen ortaya g\u00f6sterir. Fakat olay\u0131n ince taraf\u0131; gelen misafirin g\u00f6remeyece\u011fi \u015fekilde saklanmas\u0131d\u0131r. Ortam bir \u015fekilde muhabbetine, odada arama yap\u0131lmas\u0131 gereken bir hava estirilir. Gelen misafirlerin izniyle odada bir arama yap\u0131laca\u011f\u0131 nazik ifadelerle dile getirilir ve herkesin oturdu\u011fu yerde aya\u011fa kald\u0131r\u0131larak aran\u0131r.

Aranan \u015fey belli ve nerde oldu\u011fu da bilindi\u011fi i\u00e7in;hemen ilk o ki\u015fi kald\u0131r\u0131l\u0131r. Minderin alt\u0131ndan bir b\u0131\u00e7ak \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r ve damad\u0131n odas\u0131nda kalan arkada\u015flar\u0131 gelin evinden gelen bu ki\u015finin kendilerine bir \u201dsuikast\u201d d\u00fczenlemek istedi\u011fi \u015feklinde yorumlarla o bayana bir ceza verilmesi i\u00e7in karara var\u0131rlar. Verilecek ceza; -genellikle- d\u00fc\u011f\u00fcnden bir ka\u00e7 g\u00fcn sonra damad\u0131n yak\u0131n arkada\u015flar\u0131na g\u00fczel bir ziyafet, yemekten sonrada d\u00fc\u011f\u00fcn olurdu. (M\u00fczeyyen Kip)

Kaynak\u00e7a: www.circassiancenter.com<\/a><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hazırlayan: ShuZagoAdige xabze, Çerkes kültürünün ve yaşam düzeninin temel taşıdı desek yanılmayız. xabzeler sözlü toplumsal kurallardı. Bu sözlü kurallar devamlı olarak çağa ve zamana uydurularak değiştirilirdi.+ Evinize, büronuza konuk geldiğinde onu apartman girişinde karşılamalısınız. Konuğunuzu alacağınız odaya kadar (sizden yaşça büyük olsa da) onun önünde giderek yol göstermelisiniz.+ Herhangi bir kapalı mekana veya odaya girdiğinizde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-4074","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-adige-xabze-makaleleri","entry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4074"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4074\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4075,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4074\/revisions\/4075"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}