![\"\"](\"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2024\/11\/XABZE-BILGILERI-15-XABZE-ADIGE-XABZEDE-SOFRAYLA-ILGILI-KURALLAR-500x281.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Toplumumuzda, daha do\u011frusu xabze toplumunda sofra k\u00fclt\u00fcr\u00fc, ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir konu olu\u015fturur. Sunulacak yemeklerin yap\u0131m\u0131ndan ba\u015flayarak, yemek \u00e7e\u015fitlerine, bu yemeklerin yap\u0131l\u0131\u015f usullerine, hangi sofraya ne tip yemeklerin yap\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin kurallara var\u0131ncaya de\u011fin, geni\u015f bir sofra k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Hatta denilebilir ki; bug\u00fcn toplumsal ya\u015famda uygulanabilen xabze normlar\u0131n\u0131n en \u00e7ok konu oldu\u011fu yer, sofra k\u00fclt\u00fcr\u00fc alan\u0131d\u0131r. Toplumumuzda, daha doğrusu xabze toplumunda sofra kültürü, başlı başına bir konu oluşturur. Sunulacak yemeklerin yapımından başlayarak, yemek çeşitlerine, bu yemeklerin yapılış usullerine, hangi sofraya ne tip yemeklerin yapılacağına ilişkin kurallara varıncaya değin, geniş bir sofra kültürü vardır. Hatta denilebilir ki; bugün toplumsal yaşamda uygulanabilen xabze normlarının en çok konu olduğu yer, sofra kültürü alanıdır.Sofra ile […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ocean_post_layout":"","ocean_both_sidebars_style":"","ocean_both_sidebars_content_width":0,"ocean_both_sidebars_sidebars_width":0,"ocean_sidebar":"0","ocean_second_sidebar":"0","ocean_disable_margins":"enable","ocean_add_body_class":"","ocean_shortcode_before_top_bar":"","ocean_shortcode_after_top_bar":"","ocean_shortcode_before_header":"","ocean_shortcode_after_header":"","ocean_has_shortcode":"","ocean_shortcode_after_title":"","ocean_shortcode_before_footer_widgets":"","ocean_shortcode_after_footer_widgets":"","ocean_shortcode_before_footer_bottom":"","ocean_shortcode_after_footer_bottom":"","ocean_display_top_bar":"default","ocean_display_header":"default","ocean_header_style":"","ocean_center_header_left_menu":"0","ocean_custom_header_template":"0","ocean_custom_logo":0,"ocean_custom_retina_logo":0,"ocean_custom_logo_max_width":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_width":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_width":0,"ocean_custom_logo_max_height":0,"ocean_custom_logo_tablet_max_height":0,"ocean_custom_logo_mobile_max_height":0,"ocean_header_custom_menu":"0","ocean_menu_typo_font_family":"0","ocean_menu_typo_font_subset":"","ocean_menu_typo_font_size":0,"ocean_menu_typo_font_size_tablet":0,"ocean_menu_typo_font_size_mobile":0,"ocean_menu_typo_font_size_unit":"px","ocean_menu_typo_font_weight":"","ocean_menu_typo_font_weight_tablet":"","ocean_menu_typo_font_weight_mobile":"","ocean_menu_typo_transform":"","ocean_menu_typo_transform_tablet":"","ocean_menu_typo_transform_mobile":"","ocean_menu_typo_line_height":0,"ocean_menu_typo_line_height_tablet":0,"ocean_menu_typo_line_height_mobile":0,"ocean_menu_typo_line_height_unit":"","ocean_menu_typo_spacing":0,"ocean_menu_typo_spacing_tablet":0,"ocean_menu_typo_spacing_mobile":0,"ocean_menu_typo_spacing_unit":"","ocean_menu_link_color":"","ocean_menu_link_color_hover":"","ocean_menu_link_color_active":"","ocean_menu_link_background":"","ocean_menu_link_hover_background":"","ocean_menu_link_active_background":"","ocean_menu_social_links_bg":"","ocean_menu_social_hover_links_bg":"","ocean_menu_social_links_color":"","ocean_menu_social_hover_links_color":"","ocean_disable_title":"default","ocean_disable_heading":"default","ocean_post_title":"","ocean_post_subheading":"","ocean_post_title_style":"","ocean_post_title_background_color":"","ocean_post_title_background":0,"ocean_post_title_bg_image_position":"","ocean_post_title_bg_image_attachment":"","ocean_post_title_bg_image_repeat":"","ocean_post_title_bg_image_size":"","ocean_post_title_height":0,"ocean_post_title_bg_overlay":0.5,"ocean_post_title_bg_overlay_color":"","ocean_disable_breadcrumbs":"default","ocean_breadcrumbs_color":"","ocean_breadcrumbs_separator_color":"","ocean_breadcrumbs_links_color":"","ocean_breadcrumbs_links_hover_color":"","ocean_display_footer_widgets":"default","ocean_display_footer_bottom":"default","ocean_custom_footer_template":"0","ocean_post_oembed":"","ocean_post_self_hosted_media":"","ocean_post_video_embed":"","ocean_link_format":"","ocean_link_format_target":"self","ocean_quote_format":"","ocean_quote_format_link":"post","ocean_gallery_link_images":"on","ocean_gallery_id":[],"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-4078","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-adige-xabze-makaleleri","entry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4078","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4078"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4078\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4079,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4078\/revisions\/4079"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4078"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4078"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4078"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Sofra ile ilgili kurallara ge\u00e7meden \u00f6nce, okuyucuya sofra hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 k\u0131sa bilgiler vermek istiyorum.
1) Sofralar genellikle ikiye ayr\u0131labilir.
a) Protokol sofralar\u0131,
b) Protokols\u00fcz sofralar, g\u00fcnl\u00fck sofralard\u0131r.
Ancak, bu ayr\u0131m protokols\u00fcz sofralar\u0131n kurala ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131 sonucunu do\u011furmaz. Her iki sofra \u00e7e\u015fidinde birbirine benzer xabze kurallar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Aile i\u00e7inde kurulan sofralar da bu kurallara ba\u011fl\u0131 olarak kurulur.
Sofralar\u0131n kurulu\u015f yeri, kurulu\u015f bi\u00e7imi, kurulaca\u011f\u0131 zaman ve sofralara oturtturulacak ki\u015filerin kimlikleri, xabze kurallar\u0131yla ciddi olarak belirtilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca hangi misafirler ve gruplar\u0131 i\u00e7in nas\u0131l sofra kurulaca\u011f\u0131 ve ne gibi yemeklerin yap\u0131laca\u011f\u0131, yine xabze kurallar\u0131nda a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015ftir.
Ben bunlar\u0131n uzun uzun ayr\u0131nt\u0131s\u0131na girmeden bir Adige sofras\u0131nda uygulanan ve uygulanmas\u0131 gereken kurallar\u0131 k\u0131saca belirtmekle yetinece\u011fim.
Bu kurallar\u0131n Kafkasya ve diaspora i\u00e7in, ayr\u0131ca xabze toplumunu te\u015fkil eden farkl\u0131 halk gruplar\u0131 i\u00e7in, de\u011fi\u015fti\u011fini ve de\u011fi\u015febilece\u011fini belirtmek istiyorum.
\u00d6rne\u011fin Kabardey\u2019de kurulan bir sofrada oturanlar\u0131n hemen tamam\u0131na s\u00f6z hakk\u0131 verilir. Ancak, diasporada bu kural bu \u015fekilde uygulanmaz. Ne var ki, bug\u00fcn Kafkasya\u2019n\u0131n etkisinde kal\u0131narak kurulan sofralarda, herkese s\u00f6z hakk\u0131 verme gibi bir uygulama da s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fclmektedir.
Adige Sofras\u0131n\u0131n Ba\u015fl\u0131ca Kurallar\u0131
\u2022 Adige sofras\u0131nda ya\u015f s\u0131ras\u0131na g\u00f6re oturulur.
\u2022 Ev sahibi b\u00fcy\u00fck olarak sofraya oturamaz. Onun yerine ayn\u0131 soydan gelen yak\u0131n kom\u015fu b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc oturur.
\u2022 Misafirler aras\u0131nda \u00e7ok a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olan olsa bile, thamade olarak oturtulmaz.
\u2022 Sofra thamadesinin sa\u011f taratma, misafirlerin b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc oturtulur. Sol taraf\u0131na kendisinden ya\u015f\u00e7a sonra gelen, misafir olmayan b\u00fcy\u00fck xagarey oturtulur. Di\u011ferleri ya\u015f ve misafir kurallar\u0131 gere\u011fi oturtturulur; ancak iki misafir yan yana oturmaz.
\u2022 Adige sofras\u0131nda iki adet hizmet eden vard\u0131r: Bogoejes ve \u015eahagant. Bu iki hizmet eden, sonradan dava hakk\u0131na sahip olmadan thamadenin isteklerini yerine getirir, i\u00e7ki d\u00fczenine, yemek d\u00fczenine bakarlar.
\u2022 Thamadeden izin al\u0131nmad\u0131k\u00e7a kimse sofradan kalkmaz, sofra mahallini terk edemez. Bu hareketi yapanlar\u0131, \u00f6nceleri sofraya almazlard\u0131. Daha sonralar\u0131 \u00e7e\u015fitli cezalar verilmesi bi\u00e7iminde uygulamalara ba\u015fland\u0131. Ayr\u0131ca kendisine soru sorulmad\u0131k\u00e7a ve thamade izin vermedik\u00e7e, kimsenin konu\u015fma yetkisi yoktur. Herkesin konu\u015fmaya ba\u015flamas\u0131 halinde grup da\u011f\u0131lm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r, xabze uygulanmaz.
\u2022 Adige sofras\u0131nda yeme\u011fe ve i\u00e7kiye, gerek miktar olarak gerekse al\u0131n\u0131\u015f ve yeni\u015f \u015fekilleri olarak, \u00e7ok dikkat edilmesi gerekir. A\u015f\u0131r\u0131 isteklerde bulunulmaz. Tekrar tekrar istekte bulunulmaz. Servis ve s\u0131ra beklenir. Hafif hareketler yap\u0131larak yemek al\u0131nmaz ve yenmez. Yemek a\u011f\u0131zdayken konu\u015fulmaz. Lokmalar b\u00fcy\u00fck al\u0131nmaz. Lokmalar sa\u011fa sola s\u0131\u00e7rat\u0131larak al\u0131nmaz. S\u0131raya dikkat edilir. S\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ilmez.
Burada temel kural \u015fudur: Ki\u015fi oturu\u015fuyla, ciddiyeti ile konulma \u00fcslup ve adab\u0131yla, yapt\u0131\u011f\u0131 konulmalar ve ak\u0131ll\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131yla sofraya oturdu\u011fu gibi kalkmal\u0131d\u0131r.
\u2022 Ge\u00e7 kalan geldi\u011fi zaman, ya\u015f\u00e7a b\u00fcy\u00fck olanlar aya\u011fa kalkar. Fakat kim gelirse gelsin thamade aya\u011fa kalkmaz.
\u2022 Grup topluca sofraya ara verme gibi bir durumla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rsa (ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in) bu durumda sofra bo\u015f b\u0131rak\u0131lmaz. Burada da thamade zorunlu olmad\u0131k\u00e7a sofray\u0131 terk etmez.
\u2022 Ge\u00e7 gelen sofraya oturmadan \u00f6nce, ge\u00e7 kalma dublesi verilir. Kendisine uzat\u0131lan i\u00e7kiyi sonuna kadar i\u00e7mek zorundad\u0131r. Daha sonra kendisine uzat\u0131lan par\u00e7a eti al\u0131r, yer ve g\u00f6sterilen yere oturur. Kendisine i\u00e7ki barda\u011f\u0131n\u0131 thamadenin talimat\u0131yla hizmet eden uzat\u0131r.
\u2022 Kabardey uygulamas\u0131na g\u00f6re izinle d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kan kimse i\u00e7eri girince \u201cGup Maxoeaps\u0131\u201d (grubunuz iyi olsun, iyi y\u00fcr\u00fcs\u00fcn) s\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6yler, izinle yerine oturur. Bu uygulama bat\u0131da yoktur. Sofraya ge\u00e7 kat\u0131landa bu s\u00f6z\u00fc s\u00f6yler.
\u2022 Yeme\u011fi bitiren hi\u00e7bir \u015fekilde oturu\u015funu bozmaz. Yemek yiyormu\u015f gibi ayn\u0131 ciddiyetle oturur.
\u2022 Adige sofras\u0131nda i\u00e7ki i\u00e7meye zorlamak adet de\u011fildir.
\u2022 Adige sofras\u0131nda bayanlar da oturuyorsa bu bayanlar\u0131n i\u00e7ki i\u00e7meye zorlanmas\u0131 adet de\u011fildir. Ancak i\u00e7mek isteyen bayana aynen erkeklerde oldu\u011fu gibi i\u00e7ki servisi yap\u0131l\u0131r.
\u2022 Sofraya gelen yar\u0131m ba\u015f, k\u0131rmas\u0131 i\u00e7in misafir olan b\u00fcy\u00fc\u011fe verilir; ancak o ba\u015f\u0131 k\u0131rmas\u0131n\u0131 ev sahibi olan b\u00fcy\u00fckten rica eder. Bu b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn thamade olmas\u0131 muhtemeldir. Thamade yar\u0131m ba\u015f\u0131 par\u00e7alad\u0131ktan sonra, sadece kulaktan kopard\u0131\u011f\u0131 bir par\u00e7ay\u0131 ilgilisine uzat\u0131r. Par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 yar\u0131m ba\u015f\u0131 tekrar misafire verir. Ba\u015f\u0131 ilgililerine usul\u00fc dairesince da\u011f\u0131tmak bunun g\u00f6revidir.
\u2022 \u0130kiye ayr\u0131lan ba\u015f\u0131n sol par\u00e7as\u0131 misafir sofras\u0131na konulmaz. Ayr\u0131ca yar\u0131m ba\u015f (sol) yeme\u011fin yendi\u011fi evden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kart\u0131lmaz. Protokol olmadan koyun kesildi\u011fi zaman ise sa\u011f yar\u0131m ba\u015f en ya\u015fl\u0131 kom\u015fuya hisse olarak verilir. Bu ona sayg\u0131n\u0131n bir ifadesidir.
\u2022 Evde sol yar\u0131m ba\u015f\u0131 yiyecek kadar ya\u015fl\u0131 kimse yoksa, ya\u015fl\u0131 kom\u015fu davet edilerek bu yar\u0131m ba\u015f kendisine usulen ikram edilir.
\u2022 Babas\u0131 sa\u011f olan kimse yar\u0131m ba\u015f\u0131 hem k\u0131ramaz hem yiyemez.
\u2022 Adige sofras\u0131nda genellikle sofra s\u00fcresi uzun tutulur. \u015eark\u0131lar s\u00f6ylenir ve konu\u015fmalar yap\u0131l\u0131r. Amac\u0131 yemek ve i\u00e7kinin dokunmamas\u0131d\u0131r.
\u2022 Adige sofra adetine g\u00f6re, i\u00e7ki dokunan adam\u0131n horlanmas\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi veya onun yar\u0131 yolda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 xabzeye ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Ona gerekli yard\u0131m yap\u0131l\u0131r, evine g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr, gereken her m\u00fcdahale yap\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca bu duruma d\u00fc\u015fen \u015fahs\u0131n durumu hi\u00e7bir \u015fekilde ba\u015fkalar\u0131na anlat\u0131lmaz, dedikodusu yap\u0131lmaz.
\u2022 Adige sofra adetine g\u00f6re dilek konu\u015fmas\u0131 yapmas\u0131 gereken kimselere ve isteyenlere Thamade s\u00f6z verir, izinsiz konu\u015fma yap\u0131lmaz. sofray\u0131 a\u00e7an ve kapatan sofra Thamadesidir.
\u2022 Sofran\u0131n g\u00fczelli\u011fi ve yenilenin, i\u00e7ilenin rahat hazmedilmesi thamadesinin maharetine, sevk ve idaresindeki ba\u015far\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu nedenle Adige sofras\u0131nda thamade se\u00e7imine ve thamadelik olay\u0131na \u00e7ok \u00f6nem verilmi\u015ftir.
Yar\u0131m Ba\u015f Nas\u0131l Da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r ve Kimlere Neler Verilir
\u2022 Kulaktan kesilen par\u00e7a en gence (\u015ehagar\u0131t\u2019a) verilir. Bunun anlam\u0131 \u201cYanl\u0131\u015f yapma, dikkatli ol\u201d demektir.
\u2022 Burun k\u0131sm\u0131 thamadekodzeye verilir. Bu da \u201cDikkatli ol, tehlikeli bir durum veya olay olmas\u0131n\u201d demektir, ikisinde de var olan dikkatli ol uyar\u0131s\u0131 farkl\u0131d\u0131r. Birincisinde hizmette dikkat uyar\u0131s\u0131 vard\u0131r, ikincisinde
emniyet uyar\u0131s\u0131.
\u2022 G\u00f6z k\u0131sm\u0131 \u201cKenge\u015fe\u011fu\u201d (dan\u0131\u015fman) olana verilir. Bu da thamadenin dan\u0131\u015fman\u0131d\u0131r. Anlam\u0131 her \u015feyi g\u00f6rmesi, g\u00f6zetlemesidir.
\u2022 Beyin k\u0131sm\u0131 y\u00f6neticiye, yani thamadeye aittir. Zira iyi y\u00f6netmek sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan bir beyinle m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.
Kaynak\u00e7a: Rahmi Tuna, Adige Xabze (Adige Eti\u011fi ve Etiketi kitab\u0131ndan) www.circassiancenter.com<\/a><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"