![\"\"](\"http:\/\/christiancircassians.com\/tr\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/XabzeBilgileri-19-ADIGE-DUGUNU-500x281.png\")
<\/p>\n<\/p>\n
Prof. MEMBET H.
\n<\/b>Tarih Bilimleri Doktoru
\n\u00c7eviri : BABUG Erg\u00fcn Y\u0131ld\u0131z<\/p>\n
Adige gelenekleri aras\u0131nda ayn\u0131yla uygulan\u0131yor olmasa da pek \u00e7o\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fm\u0131\u015f g\u00fczel gelenekler mevcuttur.<\/span><\/p>\n A\u015fa\u011f\u0131da bahsedece\u011fimiz evlilik t\u00f6reni de baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklere u\u011framakla birlikte bize kadar ula\u015fan bu t\u00fcr geleneklerimizden birisidir. Bu yaz\u0131da 18 y\u00fczy\u0131lda Kafkasya\u2019da \u00e7e\u015fitli g\u00f6revlerle bulunmu\u015f Polonyal\u0131 Teofil Lapinski\u2019nin g\u00f6zlemledi\u011fi ve sonradan kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u015fekli ile o d\u00f6nemin \u00c7erkes kavimlerinde evlenme ve gelin alma t\u00f6renini anlataca\u011f\u0131z.<\/p>\n Lapinski notlar\u0131nda \u00c7erkeslerde evlilik konusunu a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde anlat\u0131r : Adigelerde bir gen\u00e7 k\u0131z\u0131n veya erke\u011fin istemedi\u011fi birisi ile evlendirilmesi gelene\u011fi yoktur, aile o bireyin se\u00e7imine sayg\u0131 duyar ve bu konuda bask\u0131 yapmazlar.<\/p>\n Fakat gen\u00e7ler de ayn\u0131 sayg\u0131y\u0131 anne babalar\u0131na g\u00f6sterirler, onlar\u0131n bilgisi olmadan ve onlar\u0131n r\u0131zas\u0131 al\u0131nmadan evlenilmez.<\/p>\n Adigeler kad\u0131n erkek ili\u015fkilerinde di\u011fer toplumlarda pek g\u00f6r\u00fclmeyen bir serbesti ve ho\u015fg\u00f6r\u00fc sahibidirler.<\/p>\n Gen\u00e7 k\u0131zlar ve erkekler bu ho\u015fg\u00f6r\u00fcy\u00fc istismar etmeden arkada\u015f olabilir birbirlerini daha yak\u0131ndan tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n E\u011fer k\u0131z\u0131n ailesi o erke\u011fin kendi evlerine rahat\u00e7a gelip gitmesine k\u0131zlar\u0131 ile arkada\u015fl\u0131k etmesine izin vermi\u015flerse , bu ho\u015fg\u00f6r\u00fc ailenin o gence g\u00fcveni oldu\u011funu g\u00f6sterir ve bu g\u00fcven asla istismar edilme\u011fe \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaz. Fakat bu durum ayn\u0131 zamanda ileride gen\u00e7ler aras\u0131nda evlilik g\u00fcndeme gelirse ona kar\u015f\u0131 bir \u00f6nyarg\u0131lar\u0131n\u0131n ve olumsuz tav\u0131rlar\u0131n\u0131n olmayaca\u011f\u0131na da i\u015faret eder. Tabii bu arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131n evlilik ile sonu\u00e7lanabilmesi i\u00e7in delikanl\u0131n\u0131n gen\u00e7 k\u0131z\u0131n g\u00f6z\u00fcne girmesi , kendini ona be\u011fendirmesi ve gen\u00e7 k\u0131z\u0131n kalbini kazanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n \u00c7ok ilgin\u00e7tir, her iki gen\u00e7 anla\u015ft\u0131klar\u0131 halde gen\u00e7 k\u0131z\u0131n ka\u00e7\u0131r\u0131larak evlenilmesi neredeyse bir kural haline gelmi\u015ftir Adigelerde.<\/p>\n E\u011fer iki gencin arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131 ileriye d\u00f6n\u00fck ciddi bir bi\u00e7im al\u0131r ve evlenmeye karar verirlerse geriye evlilik i\u00e7in g\u00fcn belirlemek kal\u0131r , iki gen\u00e7 kendi aralar\u0131nda bu g\u00fcn\u00fc belirlerler.<\/p>\n \u0130ki gencin kararla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 gece gen\u00e7 damat aday\u0131 yan\u0131nda g\u00fcvendi\u011fi birka\u00e7 arkada\u015f\u0131 ile gelerek k\u0131za i\u015faretini verir. Zaten haz\u0131rlanm\u0131\u015f beklemekte olan gen\u00e7 k\u0131z sessizce d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131kar ve delikanl\u0131 onu kapt\u0131\u011f\u0131 gibi at\u0131n\u0131n \u00fczerine alarak uzakla\u015f\u0131r.<\/p>\n Bu esnada gen\u00e7 damat aday\u0131 ve arkada\u015flar\u0131 silahlar s\u0131karak \u0131sl\u0131klar \u00e7alarak, sevin\u00e7 naralar\u0131 atarak uzakla\u015f\u0131rlar.<\/p>\n Bu \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar, \u0131sl\u0131klar ve silah seslerini duyanlar bir gen\u00e7 k\u0131z\u0131n ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirler.<\/p>\n Gen\u00e7 k\u0131z\u0131n anne ve babas\u0131 o gece olacaklardan haberdar olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n silah sesi duyuluncaya kadar hi\u00e7bir \u015feyden haberdar de\u011filmi\u015f gibi davran\u0131rlar.<\/p>\n Fakat silah sesleri, \u0131sl\u0131klar ve naralar duyulduktan sonra gen\u00e7 k\u0131z\u0131n karde\u015fleri, akrabalar\u0131 ve yak\u0131nlar\u0131 silahlar\u0131n\u0131 alarak atlar\u0131na biner, h\u0131zla uzakla\u015fan grubun pe\u015fine d\u00fc\u015ferler.<\/p>\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k gen\u00e7 k\u0131z\u0131 ka\u00e7\u0131ran grup de\u011fi\u015fik y\u00f6nlere da\u011f\u0131larak takip edenlerin gen\u00e7 k\u0131za ve erke\u011fe ula\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme\u011fe \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, onlar\u0131 yan\u0131ltarak oyalamaya gayret ederler.<\/p>\n E\u011fer takip eden grup ka\u00e7\u0131r\u0131lan k\u0131za ve damat aday\u0131na ula\u015f\u0131r onlar\u0131 yakalarlarsa, k\u0131z\u0131 ka\u00e7\u0131ran erke\u011fe bir h\u0131rs\u0131z muamelesi yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n Bu durumda bu erke\u011fin at\u0131, silah\u0131 ve giysilerine el konularak utan\u00e7 verici bir durumda ortal\u0131kta b\u0131rak\u0131verirler.<\/p>\n \u00c7o\u011fu kez bu duruma d\u00fc\u015fen erkekler alay konusu olurlar ve hatta onlara dair k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen ve alay eden \u015fark\u0131lar, tekerlemeler s\u00f6ylenir.<\/p>\n Erke\u011fin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bu a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 durumdan kurtulabilmesi i\u00e7in at\u0131n\u0131,silah\u0131n\u0131 ve giysilerini kar\u015f\u0131 taraf\u0131n bi\u00e7ti\u011fi ve genellikle de\u011ferinin \u00e7ok \u00fczerinde olan miktar\u0131 \u00f6deyerek geri sat\u0131n almas\u0131 ve ikinci kez gen\u00e7 k\u0131z\u0131 ka\u00e7\u0131rmas\u0131 gerekir.<\/p>\n Fakat b\u00f6yle durumlarda gen\u00e7 k\u0131z\u0131n ikinci kez ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok ender g\u00f6r\u00fclen bir \u015feydir. .<\/p>\n \u00c7\u00fcnk\u00fc gen\u00e7 k\u0131z, kalk\u0131\u015f\u0131lan bu i\u015fi ba\u015faramayan ve yakalanarak utan\u0131lacak duruma d\u00fc\u015fen (ayn\u0131 zamanda kendisini de utand\u0131ran) erke\u011fi istemez, o ki\u015finin hen\u00fcz tam bir erkek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek evlenmekten vazge\u00e7erdi.<\/p>\n E\u011fer her \u015fey yolunda gider ve erkek yakalanmadan gen\u00e7 k\u0131z\u0131 ka\u00e7\u0131rarak takip edenlerin elinden kurtulursa, onu daha \u00f6nceden haberdar etti\u011fi ve haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olan bir arkada\u015f\u0131n\u0131n evine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr o evde nikah k\u0131y\u0131l\u0131r.<\/p>\n Gen\u00e7 k\u0131z ve erkek geldikleri bu evde bir ay s\u00fcre ile kal\u0131rlar, fakat erkek bu bir ayl\u0131k s\u00fcre i\u00e7erisinde anne babas\u0131na ve di\u011fer ya\u015fl\u0131lara g\u00f6r\u00fcnmez. Sabah erkenden evi terk eder, gece yar\u0131s\u0131 herkes \u00e7ekildikten sonra eve d\u00f6ner, g\u00fcnd\u00fczleri ise bir ba\u015fka arkada\u015f\u0131n\u0131n evinde kal\u0131r. Bir ayl\u0131k bu s\u00fcrenin sonunda gen\u00e7 k\u0131z\u0131n annesi ve bekar k\u0131z karde\u015fi gelini ziyarete gelirler.<\/p>\n Gelin getirildi\u011fi ve bir ay kald\u0131\u011f\u0131 bu evden al\u0131narak annesi ve k\u0131z karde\u015finin de refakatinde \u015fark\u0131lar (ueridade) s\u00f6ylenerek,silahlar s\u0131k\u0131larak t\u00f6renle erke\u011fin evine yak\u0131n bir ba\u015fka eve g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Gelin, getirildi\u011fi bu evde de 8 g\u00fcn annesi ve k\u0131z karde\u015fleri ile birlikte misafir edilir. Bu 8 g\u00fcnl\u00fck zaman zarf\u0131nda gelin ve damat hi\u00e7 g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmezler.<\/p>\n Dokuzuncu g\u00fcn t\u00fcm kom\u015fular, akrabalar\u0131 ve yak\u0131nlar\u0131 ve arkada\u015flar\u0131 en iyi giysilerini giyerek toplan\u0131rlar.<\/p>\n Erkekler bir grup, kad\u0131nlar bir grup olmak \u00fczere kap\u0131 \u00f6n\u00fcnde dizilerek \u015fark\u0131lar (ueridade) s\u00f6ylerler.<\/p>\n Erkekler damad\u0131n yi\u011fitli\u011fini cesaretini ve di\u011fer maharetlerini \u00f6verek \u015fark\u0131lar, maniler s\u00f6yler gelinin b\u00f6yle bir erke\u011fe varmakla ne kadar \u015fansl\u0131 oldu\u011funu anlat\u0131rlar.<\/p>\n Kad\u0131nlar da buna kar\u015f\u0131l\u0131k olarak gelini metheden s\u00f6zler ve manilerle gelinin g\u00fczelli\u011fini, maharetini, zarafetini metheder; erke\u011fin b\u00f6yle birisi ile evlendi\u011fi i\u00e7in ne kadar \u015fansl\u0131 oldu\u011funu ve damad\u0131n e\u015fine lay\u0131k olmak i\u00e7in elinden gelen her \u015feyi yapmas\u0131, onu mutlu etmesi gerekti\u011fini anlat\u0131rlar.<\/p>\n Yukar\u0131da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde gelin, annesi ve k\u0131z karde\u015fleri ile birlikte bulundu\u011fu evden al\u0131narak damad\u0131n evine getirilir ve kaynanas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kart\u0131larak onunla tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n Bu t\u00f6ren \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir titizlikle yap\u0131l\u0131r ve her \u015feyin usul\u00fcne uygun olmas\u0131 i\u00e7in azami \u00f6zen g\u00f6sterilir.<\/p>\n Gelinin annesi, damad\u0131n annesini ba\u015f\u0131yla selamlad\u0131ktan sonra kendi eli ile k\u0131z\u0131n\u0131n duva\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7ar ve daha sonra iki anne sar\u0131larak selamla\u015f\u0131rlar.<\/p>\n Bunun akabinde gelin e\u011filerek kaynanas\u0131n\u0131n elini tutar.<\/p>\n Erke\u011fin annesi gelinin el tutmas\u0131ndan sonra onu bir s\u00fcre tepeden t\u0131rna\u011fa s\u00fczer, inceler ve daha sonra gelininin kendi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden de daha g\u00fczel oldu\u011funu, o\u011flunun en do\u011fru se\u00e7imi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek art\u0131k gen\u00e7 k\u0131z\u0131n da bu ailenin bir ferdi oldu\u011fu ve benzer iltifatlar eder.<\/p>\n Bu merasimden sonra ise s\u0131ra sofra kurulmas\u0131na gelir.<\/p>\n Gelin bu sofraya oturmaz, kendisine e\u015flik eden iki kad\u0131n ile birlikte odadan \u00e7\u0131kart\u0131larak duva\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde kap\u0131 \u00f6n\u00fcne getirilir.<\/p>\n Orada bekleyen insanlar \u015fark\u0131larla ve alk\u0131\u015flarla sevin\u00e7lerini belli ederler. Gelin burada bir s\u00fcre d\u00fc\u011f\u00fcne gelen toplulu\u011fa g\u00f6sterildikten sonra e\u015flik edenler taraf\u0131ndan kendi odas\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n Adige gelene\u011finin gere\u011fi olarak, gelin kendi haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 el i\u015fi e\u015fyalar\u0131 gelen misafirlerden daha sayg\u0131n ve daha ya\u015fl\u0131 olan baz\u0131 ki\u015filere hediye eder.<\/p>\n T\u00fcm bunlar bittikten sonra kap\u0131 \u00f6n\u00fcnde d\u00fc\u011f\u00fcn kurulur.<\/p>\n M\u0131z\u0131ka ile \u00e7al\u0131nan m\u00fczi\u011fe erkekler el \u00e7\u0131rparak ve koro halinde s\u00f6ylenen \u015fark\u0131larla (deju) e\u015flik ederler.<\/p>\n Erkekler el \u00e7\u0131rparak oyuna \u00e7\u0131kar ve oynamak istedikleri k\u0131z\u0131n yan\u0131na giderler.<\/p>\n Erkek s\u00f6zleri kendisine ait k\u0131sa bir \u015fark\u0131 veya mani s\u00f6yleyerek oyuna davet etti\u011fi gen\u00e7 k\u0131z\u0131n omzuna dokunur ve gen\u00e7 k\u0131z oyuna \u00e7\u0131kar.<\/p>\n O anda erke\u011fin arkada\u015flar\u0131 veya gen\u00e7 k\u0131z\u0131 be\u011fenen, \u00e7ekici bulan di\u011ferleri silahlar\u0131n\u0131 \u00e7ekerek g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne do\u011fru ate\u015f etmeye ba\u015flarlar.<\/p>\n B\u00f6yle anlarda oyuna \u00e7\u0131kan gen\u00e7 k\u0131z ne kadar be\u011fenilen birisi ise at\u0131lan silah o kadar fazla olur. .<\/p>\n Oyuna \u00e7\u0131kan bir gen\u00e7 k\u0131z i\u00e7in silah s\u0131k\u0131lmamas\u0131 o gen\u00e7 k\u0131za sayg\u0131 duyulmad\u0131\u011f\u0131, be\u011fenilmedi\u011fi anlam\u0131na gelir ki, Adigelerde bu durum \u00e7ok ay\u0131p ve o gen\u00e7 k\u0131za sayg\u0131s\u0131zl\u0131k olarak kabul edilir.<\/p>\n D\u00fc\u011f\u00fcn bu \u015fekilde bir s\u00fcre devam ettikten sonra gen\u00e7 k\u0131zlar ve erkekler el ele tutu\u015farak bir halka olu\u015fturur \u00e7e\u015fitli oyunlarla, \u015fark\u0131larla e\u011flenmeye devam ederler.<\/p>\n Bu e\u011flencelerin devam\u0131 olarak at yar\u0131\u015flar\u0131 ve at\u0131c\u0131l\u0131k yar\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131l\u0131r, kazananlara \u00e7e\u015fitli \u00f6d\u00fcller verilir.<\/p>\n T\u00fcm bu e\u011flencelerin sonunda d\u00fc\u011f\u00fcne gelenlere verilen yemekle t\u00f6ren son bulur.<\/p>\n Gelen misafir kad\u0131nlar ve gen\u00e7 k\u0131zlar gelini tekrar g\u00f6rerek selamla\u015f\u0131r damad\u0131n b\u00fcy\u00fcklerine iyi dileklerde bulunduktan sonra ayr\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n Gelinin annesi ve k\u0131z karde\u015fi de d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ertesi g\u00fcn\u00fc ayr\u0131l\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn herkes da\u011f\u0131l\u0131p aile normal d\u00fczenine d\u00f6nd\u00fckten sonra gelin ailenin b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc (thamade) ile tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n Adigelerde kad\u0131nlar di\u011fer M\u00fcsl\u00fcman halklarda oldu\u011fu gibi eve kapat\u0131l\u0131p d\u0131\u015f d\u00fcnya ile ili\u015fkisi kesilerek k\u00f6le gibi davran\u0131lmaz. Kad\u0131n\u0131n t\u00fcm akrabalar\u0131 onun herhangi bir sorunu oldu\u011funda ko\u015fulsuz yard\u0131mc\u0131 olmak ve ona sahip \u00e7\u0131kmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcrler, dolay\u0131s\u0131yla kad\u0131na yeni ailesinde k\u00f6t\u00fc davran\u0131lmas\u0131 iki aile aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck kavgalara neden olabilir.<\/p>\n Lapinski, Adigelerin ailelerine \u00e7ok de\u011fer verdiklerini, b\u00fcy\u00fcklere ve kad\u0131na duyulan sayg\u0131n\u0131n Adige t\u00f6resinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yeri oldu\u011funu, kad\u0131n\u0131n bask\u0131 g\u00f6rmedi\u011fini ve dolay\u0131s\u0131yla ezik yeti\u015fmedi\u011fini fakat bu serbestiyetin de hi\u00e7bir zaman kad\u0131n\u0131 \u015f\u0131martarak utan\u0131lacak durumlara sebebiyet verecek \u015fekilde istismar edilmedi\u011fini anlat\u0131r. .<\/p>\n Bu konudaki hassasiyetin di\u011fer toplumlarca da imrenilerek \u00f6rnek al\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bahseder.<\/p>\n Gen\u00e7 k\u0131zlar evlendikten sonra aile i\u00e7erisinde \u00f6nemli sorumluluklar \u00fcstlenmelerine ve gere\u011finde e\u015flerine de yard\u0131m etmelerine kar\u015f\u0131n bekarl\u0131k d\u00f6neminde bu t\u00fcr g\u00f6revler \u00fcstlenmekleri gibi zor ve a\u011f\u0131r i\u015flerle de u\u011fra\u015fmazlar.<\/p>\n Aile genellikle gen\u00e7 k\u0131z\u0131n bi\u00e7ki, diki\u015f, nak\u0131\u015f gibi beceriler kazanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n Yukar\u0131da Lapinski\u2019nin bahsetti\u011fi gelenekler bu g\u00fcn bizim ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cevlilik ve \u00c7erkes d\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u201d ile ilgili geleneklerimize temel te\u015fkil etmektedir Elbette zaman i\u00e7erisinde geleneklerimizde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ko\u015fullara ve zamana paralel olarak \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler olmu\u015ftur.<\/p>\n Fakat yinede bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak bunlar\u0131n bilinmesi ve \u00f6\u011fretilmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n (LAPINSKI (1827-1886), W. Zamoyski komutas\u0131nda Sultan Kazaklar\u0131 T\u00fcmeni da\u011f\u0131ld\u0131ktan sonra binba\u015f\u0131 r\u00fctbesiyle Polonyal\u0131 askerlerin Haydarpa\u015fa k\u0131\u015flas\u0131nda kal\u0131\u015flar\u0131n\u0131 denetleme g\u00f6revi alm\u0131\u015ft\u0131r. 1857\u2019de ise top\u00e7u albay r\u00fctbesiyle Ruslara kar\u015f\u0131 sava\u015fan \u00c7e\u00e7enlere yard\u0131m maksad\u0131yla \u00f6rg\u00fctlenen Polonya askeri seferine kat\u0131l\u0131r. Kafkas kavimlerinin yenilgiye u\u011framalar\u0131ndan sonra, 1859\u2019da \u0130stanbul\u2019a geri d\u00f6ner.)<\/p>\n